Sarniak sosnowy

Sarcodon squamosus (Schaeff.) Quél.

Nazywany również:

Sarniak dachówkowaty*, kolczak łoszak, kolczak dachówkowaty, łoczak, łosuń, sarna, siarna.

Występowanie:

Od sierpnia do listopada pojawia się miejscami gromadnie w lasach sosnowych (choć w niektórych rejonach Polski bywa rzadki), bezpośrednio na ziemi.

Wymiary:

Średnica kapelusza oscyluje pomiędzy 6 a 25 cm, przy trzonie długim na 3-8 cm i szerokim na 1-3 cm.

Kapelusz:

Brązowawy z subtelnymi tonami czerwieni, pokryty ciemniejszymi (do wręcz czarnych) łuskami, dachówkowato odstającymi. Kształt często nieregularny.

Pod kapeluszem:

Kolce długości 5-12 mm, za młodu niemal białe, z wiekiem stają się szare lub brązowawe; zbiegające.

Odcisk kapelusza:

Brązowawy.

Trzon:

Szarawy do brązowawego, gładki, często asymetrycznie osadzony względem kapelusza (czasem centralny, czasem wręcz boczny).

Miąższ:

Początkowo białawy, z wiekiem szarobrązowawy; kruchy, o korzennym zapachu i przyjemnym smaku.

Cechy charakterystyczne:

Ciemniejsze łuski wyraźnie odstające od jaśniejszego kapelusza, pod którym znajdują się kolce; niezmienny miąższ; występowanie pod sosnami.

Łatwo pomylić z:

Sarniak świerkowy jest niemal identyczny, choć jego łuseczki na kapeluszu są większe i bardziej odstające; rośnie pod świerkami w lasach podgórskich i górskich na glebach kwaśnych; jadalny.

Sarniak szorstki ma miąższ siniejący na przekroju, o wyraźnie gorzkim smaku, a jego owocniki są przeważnie mniejsze; rośnie głównie w lasach liściastych (wyjątkowo – pod świerkami); rzadki i chroniony, niejadalny.

Szaraczek sosnowy rośnie pod sosnami, lecz pod kapeluszem ma bardzo drobne pory zamiast kolców; rzadki i chroniony, niejadalny.

Wartość:

Młode owocniki są jadalne i smaczne, starsze mogą być gorzkawe.

Uwagi:

*Gatunek przez lata nie był wyodrębniany z praktycznie identycznego wizualnie gatunku rosnącego pod świerkami i opisywany był pod jego nazwą: sarniak dachówkowaty (Sarcodon imbricatus).

Bibliografia:

Gminder A., Böhning T., Jaki to grzyb?, Warszawa 2009

Gumińska B., Wojewoda W., Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa 1985

Škubla P., Wielki atlas grzybów, Poznań 2008

Wojewoda W., Checklist of Polish Larger Basidiomycetes – Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków 2003